Elco Brinkman, voorzitter Bouwend Nederland – “Bouwsector is innovatief, maar je merkt het amper”

De bouwsector heeft enkele dramatisch slechte jaren achter de rug en ook komend jaar is nog geen sprake van herstel. Voorzitter Elco Brinkman van Bouwend Nederland, met ruim 5.000 leden de grootse brancheorganisatie in de Nederlandse bouw, weigert echter om een louter sombere boodschap af te steken. “Natuurlijk niet. De bouw ligt niet stil of zo. En na 2011 zie ik een gestaag herstel. Nederland is nog lang niet af.”

“De Nederlandse bouw staat op een hoog niveau.”

Het zijn de weken van de moeizame kabinetsformatie en het daaropvolgende regeerakkoord. Binnen het CDA rommelt het; voor- en tegenstanders van een kabinet met de VVD en gedoogsteun van de PVV van Geert Wilders gaan ruziënd over straat.

L.M.: Hoe staat u als prominent CDA’er en oud-minister van Cultuur tegenover de kabinetsplannen?

Elco Brinkman: “Ik steun de nieuwe regering. Zeker als voorzitter van Bouwend Nederland. De aftrek van de hypotheekrente blijft in stand. De btw op manuren voor renovatie en verbouw gaat tijdelijk naar 6%. De crisismaatregelen blijven van kracht. Het consumentenvertrouwen gaat omhoog, er komt weer wat meer vertrouwen in de economie. Allemaal goed nieuws voor de bouwsector. Ik heb zelfs het gevoel dat er beweging komt in de huizenmarkt. Ik zie meer bordjes met ‘verkocht’.”

L.M.: Is de grote kentering aanstaande?

“Nee, dat nu ook weer niet. Het leed is nog niet geleden. Ook volgend jaar zie ik de bouwsector nog verder krimpen. Er zijn te weinig nieuwbouwplannen. Ontwikkelaars en financierders zijn nog terughoudend. Gemeentelijke overheden zien bezuinigingen op zich af komen en beknibbelen op onderhoud van wegen en rioleringen. Pas na volgend jaar zie ik lichtpuntjes die zich ook concreet vertalen in hogere omzetten.”

L.M.: De boodschap is dus toch somber.

“Op de korte termijn ja. Hoewel ik me verzet tegen de sfeer dat er helemaal niets meer gebeurt. Onzin. We zitten op een activiteitenniveau van ongeveer 80% in vergelijking met de precrisistijd. Er wordt altijd gewezen op de stilgevallen huizenbouw. Tot 2007 zaten we op gemiddeld 70.000 woningen per jaar. Dit jaar halen we de 60.000 niet. Zeker, dat is een forse daling die zich vertaalt in bijna 20.000 vaste arbeidsplaatsen minder bij onze leden. Ook onder de zzp’ers in de bouw wordt veel pijn geleden. Triest, absoluut. Maar er wordt toch nog wel degelijk gebouwd. Het accent is wat verlegd naar de renovatie- en restauratiesector. Gezinnen verhuizen niet, maar knappen hun woning op. En er zijn bedrijven die het heel goed doen. Groot en klein. Dat zijn meestal degenen die in goede tijden geïnnoveerd en de risico’s gespreid hebben. We hebben in de bouw ook hele goede jaren gehad. Ondernemerschap is vooruit kijken. Kijk je naar de wegenbouw, dan hoef ik niet uit te leggen dat er in die sector hevig geïnvesteerd wordt. Je kunt nergens komen of er wordt aan de weg gewerkt. Het beeld is genuanceerder dan veelal geschetst wordt.”

L.M.: Op de langere termijn ziet u een gezonde sector?

“Ja. Kijk naar de cijfers. Volgens de prognoses blijft de behoefte aan zelfstandige woonruimte groeien. Volgens prognoses van het EIB gaat de productie van nieuwe woningen vanaf 2010 geleidelijk omhoog tot 73.000 per jaar in 2015. We hebben nu een woningvoorraad van circa zeven miljoen. Elk jaar 1% op de schop, betekent 70.000 projecten. Mensen stellen steeds hogere eisen aan woningen. Ze willen een werkkamer, fatsoenlijke slaapkamers, meer ruimte. Dat betekent verbouwen of verhuizen naar grotere woningen. De woningbouw herstelt zich als de economie weer groeit. Alleen duurt dat wat langer, omdat het nu eenmaal tijd vergt voordat plannen uitgevoerd worden.”

Krimp remt af

L.M.: En de vergrijzing en ontgroening dan, dat is toch geen goed nieuws? Krimp remt de woningbouw toch af?

“De krimp zoals we die nu zien in onder andere Zuid-Limburg dwingt ons inderdaad tot sloop van woningen. Maar is dat zo erg? Het geeft ons de kans om de kwaliteit van wonen te verbeteren. Weer ruimte te scheppen voor groen en recreatiegebied. En voor aangepaste woningen waarin mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Laten we eerlijk zijn, een deel van de woningvoorraad uit de jaren ‘50 en ‘60 voldoet toch echt niet meer aan de eisen van deze tijd. Afbreken en deels herbouwen is een mooie oplossing. Drie woningen ombouwen tot twee; ik heb daar al enkele voorbeelden van gezien. Deze regio dient als voorbeeld voor het hele land. Voor de bouwsector is dat goed nieuws, dacht ik. Overheden, corporaties en bedrijven moeten bereid zijn om te investeren, dat weer wel natuurlijk. Ik besteed heel veel tijd aan het overtuigen van partijen om te investeren. Ik probeer ook bestuurders van gemeenten te bewegen om hun wegennet en rioleringen op orde te houden. Bereikbaarheid van wijken en buurten is cruciaal. Als je daarop bezuinigt, kom je jezelf later tegen. Als de overheid groot onderhoud laat liggen, wat voor signaal geeft dat aan de burgers?”

L.M.: Heel veel kantoorgebouwen staan leeg? Wat te doen?

“De leegstand van kantoorruimte is inderdaad verontrustend. Ook daarin wil ik echter graag nuanceren. Verouderde, slecht-bereikbare kantoren zijn niet meer in trek. Ondernemers van nu stellen hoge eisen aan parkeergelegenheid, energieverbruik, uitrusting en de nabijheid van wegen en openbaar vervoer. In de moderne complexen valt het reuze mee met de leegstand. De mindere gebouwen zullen gesloopt worden. Of omgekat tot woningen, ateliers en verzamelgebouwen. Ik zie steeds vaker originele oplossingen. Cementfabriek Enci in Maastricht heeft in één bedrijfsgebouw ruimte gemaakt voor creatieve ondernemers en een theater. In een oud postkantoor in Rotterdam is nieuwe werkgelegenheid gecreëerd in atelierachtige vorm met meerdere gebruikers. Op het NDSM-terrein in Amsterdam wordt wonen en werken gecombineerd. Er zijn volop creatieve oplossingen te bedenken.”

L.M.: Is de bouwsector wel zo creatief en innovatief?

“Zeker weten. De laatste jaren heeft de sector een flinke slag gemaakt. Automatisering en IT zijn doorgedrongen tot op de bouwlocatie. Het niveau van de werknemers in de branche wordt hoger; er wordt steeds vaker een mbo- en hbo-opleiding verlangd. Je ziet ook dat weer meer jongeren kiezen voor een carrière in de bouw. Het vak is interessanter geworden, gevarieerder en minder zwaar. Toeleveranciers fabriceren steeds grotere onderdelen voor bouwprojecten in hun fabrieken en monteren dan ter plaatse. De bouw is wel degelijk innovatief. In de wegenbouw en utiliteit wemelt het van elektronica en allerlei snufjes. Je ziet het echter amper, alles is verborgen in de muren en vloeren. Behalve bijvoorbeeld de dakpannen met geïntegreerde zonnecellen. Ik denk dat de Nederlandse bouw in zijn algemeenheid op een hoog niveau staat.”

Verenigd Europa

L.M.: Zetten bouwbedrijven hun expertise wel voldoende in over de grenzen?

“We kennen natuurlijk de grote ondernemingen en baggeraars die deelnemen aan projecten over de hele wereld. Maar voor kleine bedrijven blijft het een lastig verhaal. Ik kan mij voorstellen dat Limburgse bedrijven in Duitsland en België omzet willen maken, maar de regelgeving en bureaucratie houdt hen tegen. Btw, voorschriften, Arbo en |CAO; het is allemaal heel verschillend. Wat dat betreft zijn we in het verenigde Europa nog niet zo veel opgeschoten.”

L.M.: Nadat u in 1995 uit de politiek stapte, bent vrijwel meteen voorzitter van Bouwend Nederland geworden? Nog altijd boeiend?

“Zeer zeker. Ik heb net voor drie jaar bijgetekend. Met 62 jaar ben ik nog jong genoeg om de kar te trekken. De bouw blijft een prachtige sector. Ook nu het moeilijk is. We bouwen toch aan Nederland en gelukkig zijn we daar nog lang niet mee klaar. Sterker nog, we staan voor een enorme opgave. De infrastructuur blijft vragen om verbetering, er moeten honderdduizenden woningen gemoderniseerd en aangepast worden, de behoefte aan bedrijfsruimte verandert. Nee, somberheid is niet op zijn plaats.”

Jos Cortenraad

(Foto: René van den Burg)

Gerelateerde berichten:

1. René Meyboom, regiomanager Zuid van Bouwend Nederland – “Nu extra opleiden, anders hebben we straks tekort aan vakmensen”